منابع شعر فارسی
شاعران، قالبهای شعر، فرهنگها و خواندنیهای بیشتر
با شاعران آشنا شوید
بیان دیوانها و آثار اصلی دوازده شاعر بزرگ را در بر دارد، از هفت قرن ادب فارسی. هر یک از آنان زبان فارسی را از نو ساخت، و فهم ما را از عشق و داد و حقیقت نیز. زیر هر شاعر آمده که کدام آثارش در بیان هست.
حافظ شیرازی
استاد بیهمتای غزل فارسی. غزلهایش می و عشق و عرفان را در هم میبافد، و ایرانیان هنوز با فال حافظ از دیوانش راه میجویند.
در بیان: غزلیات (۴۹۵)، قصاید، قطعات و رباعیات.
مولوی
پرخوانندهترین شاعر عارف جهان. مثنوی معنوی را به سبب ژرفای معنویاش «قرآن پارسی» خواندهاند، و غزلیات شمس شورانگیزترین دیوان غزل فارسی است.
در بیان: دیوان شمس (۵٬۲۲۳ شعر) و مثنوی (۹۷۲ بخش).
سعدی شیرازی
استاد سخن و حکایت اخلاقی. گلستان و بوستان او قرنها کتاب درسی فارسیزبانان بوده، و «بنیآدم اعضای یکدیگرند» از پرآوازهترین ابیات زبان فارسی است.
در بیان: بوستان، غزلیات، مواعظ و رباعیات. گلستان، که بیشترش نثر است، در بیان نیست.
خیام نیشابوری
ریاضیدان، ستارهشناس و شاعر. رباعیات او، بهویژه پس از ترجمهٔ انگلیسی ادوارد فیتزجرالد، از پرترجمهترین آثار ادبی جهان شد.
در بیان: رباعیات (۱۷۸).
باباطاهر
درویش دورهگرد همدان که او را عریان میخواندند. به زبان مردم ولایت خود شعر گفت، نه به زبان درباریان، و دوبیتیهایش هنوز از پرآوازترین شعرهای ایران است.
در بیان: دوبیتیها (۳۶۶).
عطار نیشابوری
شاعر عارف و عطار نیشابور. منطقالطیر او سفر مرغان جان را از هفت وادی تا سیمرغ حقیقت روایت میکند.
در بیان: منطقالطیر، الهینامه، مصیبتنامه، اسرارنامه، مختارنامه، غزلیات و منظومههای دیگر.
سنایی غزنوی
پیشگام شعر تعلیمی عرفانی. حدیقة الحقیقه نخستین مثنوی بزرگ عرفانی فارسی است و راه را برای عطار و مولوی گشود.
در بیان: حدیقة الحقیقه، غزلیات، رباعیات و طریق التحقیق.
ابوسعید ابوالخیر
از نخستین مشایخ تصوف ایرانی. در رواج سماع سهم بزرگی داشت، و رباعیاتِ منسوب به او از نخستین شعرهایی است که شوق عارفانه را به فارسی ساده گفت.
در بیان: رباعیات و ابیات پراکندهٔ منسوب.
فخرالدین عراقی
شاعر و نظریهپرداز عرفان که از همدان تا هند سفر کرد و در دمشق درگذشت. لمعات او زبان شعر فارسی را در سخن از عشق الهی شکل داد.
در بیان: غزلیات، عشاقنامه و رباعیات.
محمود شبستری
سرایندهٔ گلشن راز، پاسخ منظوم به پرسشهایی در عرفان که از پرخوانندهترین چکیدههای اندیشهٔ صوفیانه به فارسی شد.
در بیان: گلشن راز، سعادتنامه و کنز الحقایق.
افضلالدین کاشانی
شاعر و فیلسوف کاشان در روزگار مغول. در میان عارفان ایرانی از این رو یگانه است که نثر فلسفی را به همان جدیتِ شعرش نوشت.
در بیان: رباعیات، غزلیات و قصاید.
شیخ بهایی
دانشمند جامع روزگار صفوی: فقیه، ریاضیدان، معمار و شاعر. در بعلبک زاده شد و در اصفهان ماندگار، و نشانش هنوز بر آن شهر پیداست.
در بیان: غزلیات، مثنوی و رباعیات.
قالبهای شعر فارسی
شعر کلاسیک فارسی بر قالبهایی استوار است که هر یک قاعدهٔ خود را در قافیه و وزن و موضوع دارد. این چهار قالب اصلی همانهاییاند که در بیان میخوانید.
غزل
شعری غنایی، معمولاً از پنج تا پانزده بیت، که همهٔ بیتهایش بر یک قافیه میگردد. غزل دل شعر فارسی است؛ قالبی که حافظ و سعدی و مولوی در غزلیات شمس به کمالش رساندند، در عشق و هجران و شوق عارفانه.
غزل در ویکیپدیا ←قصیده
شعری بلند بر یک قافیه، از حدود بیست بیت تا بیش از صد، که بیشتر در ستایش یا در اندیشه و پند سروده میشد. ناصرخسرو و سنایی از استادان آناند.
قصیده در ویکیپدیا ←مثنوی
بیتهایی که هر یک قافیهٔ خود را دارد، و از همین رو برای داستانهای بلند و شعر تعلیمی مناسبترین قالب است. مثنوی معنوی مولوی، منطقالطیر عطار و شاهنامهٔ فردوسی از بلندترین نمونههای آناند.
مثنوی در ویکیپدیا ←رباعی
چهار مصراع که مصراعهای اول و دوم و چهارم همقافیهاند. کوتاه و فشرده و نزدیک به حکمت؛ قالبی که خیام آن را جهانی کرد و باباطاهر در خویشاوندش، دوبیتی، ماندگار.
رباعی در ویکیپدیا ←فرهنگها و مراجع
فرهنگهایی که خواندن متن اصلی شعر فارسی بی آنها دشوار است.
-
لغتنامهٔ دهخدا
بزرگترین فرهنگ دانشنامهای زبان فارسی، که علیاکبر دهخدا کار آن را آغاز کرد و بیش از ۳۴۳٬۰۰۰ مدخل دارد؛ مرجع معتبر معنا و ریشه و شاهد ادبی واژههای فارسی.
جستجو در سایت دانشگاه تهران ← -
فرهنگ فارسی به انگلیسی اشتاینگاس
فرهنگ جامع فرانسیس جوزف اشتاینگاس (۱۸۹۲) که هنوز مرجع معتبر واژگان فارسی کلاسیک است و بسیاری از واژههای ادبی را دارد که فرهنگهای امروزی ندارند. بیان وقتی روی واژهای میزنید همین فرهنگ را باز میکند؛ معنیهایش انگلیسی است و بیاینترنت کار میکند، و با روشن کردن «تحلیل آنلاین» اختیاری، معنای فارسیِ واژه در بافت همان بیت هم میآید.
مرور در سایت دانشگاه شیکاگو (انگلیسی) ←
منابع اینترنتی
پایگاههایی برای کاوش در شعر فارسی بیرون از بیان.
-
گنجور
کتابخانهٔ برخط و رایگان شعر فارسی، با دیوانهای بسیاری از شاعران کلاسیک و امکان جستجو در متن آنها.
رفتن به گنجور ← -
دانشنامهٔ ایرانیکا
دانشنامهٔ پژوهشی و داوریشدهٔ تاریخ و فرهنگ و تمدن ایرانی، و معتبرترین مرجع انگلیسیزبان در مطالعهٔ ادبیات فارسی.
رفتن به ایرانیکا (انگلیسی) ← -
تزاروس اسلامیکوس: متون فارسی
نسخههای خطی دیجیتال و تصحیحهای انتقادی آثار کلاسیک ادب فارسی، که متنهای تاریخی را کنار پژوهشهای امروزی در دسترس میگذارد.
رفتن به تزاروس اسلامیکوس ←
برای خواندن بیشتر
نوشتههایی برای آشنایی بیشتر با شعر فارسی و شاعرانش.
-
ادبیات فارسی در دانشنامهٔ ایرانیکا
جامعترین گزارش پژوهشی از تاریخ ادبیات فارسی، از ریشههای پیش از اسلام تا دورهٔ کلاسیک و تحولات امروز، با منابع و ارجاعات گسترده.
خواندن مقاله (انگلیسی) ← -
دیوان حافظ در ویکیپدیا
دربارهٔ دیوان حافظ، نسخهها و تصحیحهایش، و جایگاهش در فرهنگ ایرانی، از جمله سنت فال حافظ.
خواندن مقاله ← -
مثنوی معنوی در ویکیپدیا
آشنایی با مثنوی مولوی: ساختار ششدفتریاش، حکایتهایش، و جایگاهش در ادب عرفانی.
خواندن مقاله ← -
درآمدی بر شعر فارسی: بنیاد شعر
گزیدهای از ترجمههای انگلیسی و جستارهای نقدی دربارهٔ شعر فارسی از بنیاد شعر آمریکا (Poetry Foundation)؛ برای معرفی شعر فارسی به دوستان انگلیسیزبان.
مرور مجموعه (انگلیسی) ← -
شعر صوفیانه در ویکیپدیا
درآمدی بر سنت شعر عرفانی که در مولوی و حافظ و عطار و سنایی جاری است؛ جایی که می، عشق الهی است و معشوق، حق، و میخانه جای بیداری جان.
خواندن مقاله (انگلیسی) ← -
مرکز مطالعات ایرانی دانشگاه کلمبیا
از برجستهترین برنامههای دانشگاهی ایرانشناسی، با مقالهها و سخنرانیها و بایگانی رویدادها دربارهٔ ادبیات و فرهنگ فارسی.
رفتن به سایت (انگلیسی) ←
این شاعران را در بیان بخوانید
۱۷٬۰۶۸ شعر، فال حافظ و فرهنگ لغت با یک لمس. بدون اینترنت.
دریافت ازApp Storeرایگان. نیازمند iOS 16 یا جدیدتر. اندروید دارید؟ نسخهٔ اولیهٔ APK را دریافت کنید ← (برنامه برای گوگلپلی ارسال شده و در حال بررسی است.)